Nieuwbouw en renovatie Ateliergebouw Rijksmuseum, Amsterdam

Het Ateliergebouw, de nieuwe huisvesting van de restauratieateliers van het Rijksmuseum en de onderzoekslaboratoria van het Instituut Collectie Nederland (ICN).

Het Ateliergebouw naast het Rijksmuseum is ontworpen door de Spaanse architecten Cruz en Ortiz, die ook verantwoordelijk zijn voor het ontwerp van het nieuwe Rijksmuseum zelf. 

De industrieel aandoende nieuwbouw grenst aan het voormalige Veiligheidsinstituut uit 1911, waar tot voor kort enkele restauratieateliers van het Rijksmuseum waren gevestigd. Dit gebouw van architect Eduard Cuypers, een neef van Pierre Cuypers die in 1885 het Rijksmuseum ontwierp, wordt een onderdeel van het Ateliergebouw.

Het Ateliergebouw heeft een getande dakconstructie en in de zijgevels ramen in een driehoekige vorm. Voor de restauratiewerkzaamheden is het nodig dat direct zonlicht wordt uitgebannen en alleen lichtinval uit het noorden binnenkomt. Alle gangen, deuren en liften zijn extra hoog en breed voor het vervoer van grote kunstvoorwerpen. Vanuit de kelders komt een tunnel naar het Rijksmuseum, zodat kunst nooit meer over straat hoeft te worden vervoerd.

Vormgeving

Het Ateliergebouw kent een duidelijk zichtbare horizontale indeling. Achter de oudbouw volgt de driedeling van de nieuwbouw waarbij een laag middenstuk geflankeerd wordt door twee hogere gedeeltes met aflopende daken. De nokken reiken tot bijna 20 meter boven de rooilijn. Door deze driedeling sluiten de volumes van het gebouw aan bij de panden in de omgeving. Er is voorkomen dat het een groot massief blok wordt. Vanaf het Museumplein blijft het Zuiderbad zichtbaar tussen de bestaande bebouwing door.

In het gebouw zijn twee kelders voor technische ruimten en depots, waarvan één met daglicht. Op de begane grond komen de laboratoria en bovenin de ateliers. Deze verticale indeling is logisch, omdat het gebouw wordt gedomineerd door lichteisen van de restauratoren.

Functionaliteit

In het Ateliergebouw krijgen vooral werkruimten een plek. Hierdoor wordt het ontwerp gedomineerd door functionele eisen. In het villagedeelte van het Veiligheidsinstituut wordt de receptie gevestigd. Deze receptie komt uit op een hoge, lichte ontvangsthal. Ook komen hier enkele klaslokalen voor de opleiding van restauratoren, kantoren en een bedrijfsrestaurant. Door een speciale toegang vanuit de oudbouw kom je in het nieuwe gedeelte waar strenge klimatologische veiligheidseisen gelden. In het lage gedeelte van de nieuwbouw komen grote kantoorruimten. Kleinere kantoorruimten komen bij de restauratieateliers. Aan de kant van de zuidgevel, aan de Honthorststraat, zitten de ruimten die wel zonlicht verdragen zoals toiletten en kopieerkamers.

Fotografie: Marcel van Kerckhoven