WELL installeren op een postzegel

Van een kale vlakte naar een duurzaam (BREEAM Excellent) en gezond (WELL) gebouw van achttien verdiepingen in een bouwtijd van anderhalf jaar. Dat lukt alleen door een uitgekiende bouwlogistiek: bijvoorbeeld door het gebruik van modulaire distributiebanen: een kabelgoot met daarin geïsoleerde leidingen voor verwarming en koeling en aftakkingen met naregeling voor het aansluiten van het klimaatplafond.

Je moet even goed kijken maar wie er oog voor heeft, ontgaat het niet dat in het WTC Utrecht de regels van WELL gevolgd worden. Projectmanager Selwyn van Moorsel van BAM Bouw en Techniek wijst naar de leestafel, waar tijdschriften als Happinez en Yoga met een stralend mediterende Katja Schuurman op de cover, uitnodigend lonken. “Ook dat is WELL: gezondheidsbevorderend leesvoer.”

En nu we toch bezig zijn, zegt duurzaamheidsadviseur Martin de Graaf van BAM Bouw en Techniek: “Kijk naar de prominente aanwezigheid van de trap, en de liften die juist een beetje weggewerkt zijn, om trapgebruik te bemoedigen en liftgebruik te ontmoedigen.” WELL gaat zelfs voorbij de gevel, toont De Graaf. “Je mag niet roken binnen een straal van 7,5 meter rond ingangen, ramen die open kunnen en luchtinlaten.” Een bescheiden sticker op het raam wijst bezoekers op dit verbod.


WELL gaat zelfs voorbij de gevel: een sticker op het raam wijst op het rookverbod

Het WTC in Utrecht hoort met Blaak 16 in Rotterdam en Edge Olympic in Amsterdam bij de eerste kantoorgebouwen in Nederland die het WELL-certificaat verdienen. Bij WELL, zegt De Graaf, is alles gericht op het welzijn van de gebruiker. “In theorie kan je zoveel energie verbruiken als je wilt. Daar houdt WELL zich niet mee bezig.” Bij WELL zijn honderd aandachtspunten – features – verdeeld over de acht hoofdtukken: lucht, water, voeding, licht, fitheid, comfort, geest en innovatie.

Punten zijn te scoren in de laatste fase van het bouwproces. Denk bijvoorbeeld aan meubels van natuurlijk materiaal, of de eerder genoemde tijdschriften. Maar met dergelijke ‘cosmetische’ ingrepen kom je er niet, benadrukken De Graaf en Van Moorsel.

“Voor WELL, en natuurlijk ook voor BREEAM, is betrokkenheid in het beginstadium cruciaal.” Van Moorsel: “Er zijn grenzen aan de concentratie toegestane vluchtige organische verbindingen. En dus moesten we onze leveranciers en onderaannemers vertellen dat ze een ander soort lijm moesten gebruiken voor het bevestigen van de leidingisolatie dan ze gewend waren. Die switch moeten ze wel maken.” Een ander punt in WELL: comfortbeleving en de beperking van koudeval rond grote glasoppervlakken. “Daarom hebben we in een strook van een meter breed vloerverwarming geïnstalleerd”, zegt De Graaf.

 

Bouwplaatslogistiek

Het toepassen van WELL (en BREEAM) heeft kortom grote invloed op de gekozen installaties. Maar WELL reikt verder dan dat. Ook de bouwplaatslogistiek komt ermee in aanraking.

Van Moorsel: “Eén van de voorschriften is dat je afval minimaliseert en dus zo min mogelijk verpakkingsmateriaal gebruikt.” Nu was dat op deze bouwplaats in het Utrechtse stationsgebied sowieso al iets waar rekening mee moest worden gehouden. “Met bouwen op een postzegel kan je je niet zo makkelijk afvalcontainers permitteren.” Maar daarnaast past afvalreductie perfect in het moderne BAM-bouwproces en dat houdt in dat installatiedelen modulair en prefab worden gemonteerd bij BAM Modulair in Veenendaal. Van Moorsel: “We hebben alles in BIM gemodelleerd met zoveel mogelijk repeterende elementen. De eerste vijf verdiepingen van het gebouw zijn maatwerk, maar vanaf verdieping zes tot achttien is alles grotendeels identiek."


Bestelproces distributiebaan met behulp van BAM MEC

Van Moorsel: "BAM Modulair in Veenendaal maakt modulaire distributiebanen en daarvan kunnen we simpelweg het benodigde aantal aanklikken – als in een webwinkel – en dan worden ze precies volgens planning en zonder verpakkingsmateriaal op de bouwplaats geleverd. Het mooie is dat dit exact dezelfde distributiebanen zijn die we ook op andere projecten gebruiken. Dat maakt semi-industriële prefabricage mogelijk.” Ook de distributiebanen van de eerste vijf verdiepingen zijn geassembleerd in Veenendaal. “Deze zijn niet modulair, niet standaard”, zegt Van Moorsel, “maar worden op aanvraag gemaakt.”

 

Modulair en prefab

Net als de distributiebanen zijn ook de schachten geprefabt. “Die bestellen we dan als één toren. In Veenendaal knippen ze die dan in verdiepingsstukken, en worden ze netje genummerd op de bouwplaats afgeleverd.”
 
Just in time aanlevering distributiebanen op project WTC-Utrecht

Van Moorsel: “Bij BAM doen we alles zo modulair mogelijk. Dat scheelt een hoop productie op de werkvloer en vergroot je doorlooptijd in je werk. Je klikt alles eenvoudig aan elkaar. Om een indicatie te geven: bij de eerste vijf verdiepingen waren we per verdieping acht dagen bezig met installeren. In de hoger gelegen verdiepingen waren we per verdieping maar drie dagen bezig. Qua materiaal ben je op deze manier dus niet per se goedkoper uit, maar het scheelt enorm voor wat betreft uren, in uitvoering én engineering.

Toen BAM-collega’s uit Engeland op bezoek waren, wisten ze niet wat ze zagen! Dat bouwen zo efficiënt kan gaan. Dat was voor hen echt abracadabra.” Een ander technisch hoogstandje dat Engelse bewondering oogstte is de flexibele aansturing per ruimte van de koeling en de verwarming. “Dat gebeurt met een slim aangestuurde zeswegklep die we hebben ontwikkeld in samenwerking met Building Technology uit Twello. Elke zone wordt daarbij gemeten en apart aangestuurd. En als je in het systeem een wandje verplaatst – iets dat nogal eens gebeurt in een bedrijfsverzamelgebouw als dit – dan verschuiven de zones automatisch mee.

Dit is ons eerste project waarbij we de zeswegklep hebben geïnstalleerd. In volgende gebouwen gaan we dit ook toepassen. En uiteraard: alles stekkerbaar.” “En het mooie is”, vult De Graaf aan, “dat je ook vanuit WELL en BREEAM punten scoort door gebruikers individueel de mogelijkheid te bieden om hun klimaat te bepalen. Dus zo komt alles samen.”

 

Met dank aan Tijdo van der Zee. Artikel is eerder verschenen in TVVL Magazine